Jan Hendrik van de Laar (1807-1874)
tot en met 2 mei 2027

Jan Hendrik van de Laar is een van die vele meesters die in de negentiende eeuw een bestaan probeerden op te bouwen als kunstenaar. Net als Paul Tétar van Elven hield hij zich vooral bezig met het schilderen van historische voorstellingen. Dat zijn werk getoond wordt in het voormalig woonhuis van zijn tijdgenoot en collega is dan ook niet verwonderlijk. Het museum probeert negentiende-eeuwse kunstenaars, die min of meer in de vergetelheid zijn geraakt, weer onder de aandacht te brengen. Nu is dat de Rotterdammer Van de Laar, eerder waren dat de Oosterbeekse kunstenaressen Maria Vos en Adriana Haanen. Of Van de Laar en Tétar elkaar ook persoonlijk hebben gekend weten we niet, maar die kans is groot. Zij bewogen zich in dezelfde artistieke kringen en deelden een diepe passie voor de historieschilderkunst. In de negentiende eeuw zochten veel kunstenaars een verbinding met het verleden, vooral met de roemrijke zeventiende eeuw.
Ook dichters grepen terug op het verleden zoals Hendrik Tollens, ook wel ‘Vadertje Tollens’ of ‘dichter des vaderlands’ genoemd. Zijn gedichten waren een grote inspiratie voor Van de Laar. In zijn werken deed hij zijn best om ‘het sentiment te vangen’, zowel door grote historische gebeurtenissen uit te beelden maar meer nog door in te spelen op het menselijk leed, zoals in het schilderij ‘De Echtscheiding’. Onderstaande regels uit een lang gedicht van Tollens vertaalde Van de Laar in dit schilderij:
‘Hij bragt hen al digter al digter tot een,
En sloeg reeds zijn armpjes om beiden hen heen,
En dwong hen nog eens tot een trede,
Toen schoof het hun handen zoo zacht in elkaar,
En klemde die vast met zijn kussen,
Toen zag het zoo teeder naar hem en naar haar,
En zocht maar hun wrevel te sussen.’
Hoewel Van de Laar hoofdzakelijk in Rotterdam werkte, onderhield hij warme banden met Delft. Hij vond hier waardering en ontving ook opdrachten van Delftse burgers, zoals de bekende boterhandelaar Jacobus van der Chijs. Deze gaf hem niet alleen opdrachten maar kreeg ook schilderles van hem. Delft speelt bovendien een hoofdrol in een van de spannendste mysteries rondom zijn oeuvre. In 1856 schilderde Van de Laar het
indrukwekkende werk ‘De Vaderlandschlievende Vrouwen van Delft’ (ook bekend als Een Offer aan het Vaderland 1573), gebaseerd op de Delftse heldin Helena Hubrechts. Hij verkocht het aan Van der Chijs, maar sindsdien ontbreekt van dit Delftse topstuk elk spoor (zie de tekst hieronder). Alles in ogenschouw nemend is het heel verleidelijk en legitiem om te speculeren dat de twee schilders elkaar destijds in het Delftse straatbeeld of tijdens een artistieke salon hebben ontmoet en gesproken over hun gedeelde ambacht.
Van de Laar mag dan wel redelijk vergeten zijn, wellicht bent u onbewust toch in contact gekomen met zijn werk. De wereldberoemde fotograaf Erwin Olaf heeft namelijk een schilderij van Van de Laar gebruikt als inspiratie voor een van zijn foto’s!
Bij de tentoonstelling verschijnt een gelijknamige publicatie van de hand van Wilma van Giersbergen. Zij deed diepgravend onderzoek naar Van de Laar en andere Rotterdamse kunstenaars.
Tentoonstelling en publicatie worden mogelijk gemaakt door Dr. Muller Fonds, Jurriaanse Stichting, Boekendfonds, Gilles Hondius Foundation en Delfia Batavorum.
.png?etag=W%2F%222c0f5-1a120cdbe88%22&sourceContentType=image%2Fpng&ignoreAspectRatio&resize=362%2B254)
VERBLIJFPLAATS ONBEKEND
‘De Vaderlandschlievende Vrouwen van Delft’
Wie kent dit schilderij? En belangrijker: waar is het?
De Rotterdammer Van de Laar schildert het werk in 1856. We weten dat hij het
vervolgens verkoopt aan de bekende Delftse boterhandelaar Jacobus van der Chijs,
die ook schilderles van hem heeft.
Het Delftse schilderij, waarvan hier de enig bekende zwart-wit afbeelding, staat ook
wel bekend als ‘Een Offer aan het Vaderland 1573’. Van de Laar baseert zich op een
citaat van Pieter Cornelisz. Hooft, de grote 17 de -eeuwse dichter. Die prijst namelijk
Helena Hubrechts, vrouw van een Delfts burgemeester, omdat zij al haar sieraden
inlevert om het ontzet van Leiden te kunnen bekostigen.
Van der Chijs laat vervolgens ook een tweede schilderij maken door Van de Laar
over dezelfde periode. ‘Een episode uit het Beleg van Leiden’, ook wel genoemd ‘De
gebedsdienst in de Pieterskerk na het Ontzet van Leiden’ is in de collectie
opgenomen van Museum De Lakenhal. Het diende bovendien 150 jaar nadat het
was geschilderd de fotograaf Erwin Olaf als inspiratie voor zijn monumentale foto
‘Vrijheid’.
Wij hopen dat het werk van Van de Laar in Delft gebleven is of dat iemand weet waar
het is gebleven. Herkent u het, laat het ons weten! Bel, mail, schrijf ons of kom langs
op de Koornmarkt 67; 015 2124206; info@tetarvanelven.nl.
OPENINGSTIJDEN
dinsdag t/m zondag
van 13.00 - 17.00 uur
Entree € 12,-
Kinderen gratis
Museumkaart geldig (zie verder Bezoekersinformatie)